اصفهان
پایتخت استان اصفهان میباشد که ایرانی ها آن را نصفهان (نصف جهان) مینامند .
اصفهان در عهد اشكانيان پايتخت بود و در دوره ساسانيان تحت نفوذ اسپوهران يا
اعضاي هفت خانوادهبزرگ ايراني قرار داشت. بعد از اسلام تا اوايل قرن
چهارم تحت سلطه عربها بود و در زمان منصور خليفهعباسي مورد
توجه قرار گرفت. در سال 319 ه.ق مردآويج زياري اصفهان را به پايتختي
برگزيد و در سال 327ه.ق ركن الدوله ديلمي نيز اصفهان را به پايتختي انتخاب
كرد. اين شهر در سال 443 ه. ق به دست طغرلسلجوقي فتح شد. در دوره
سلجوقيان عمارات، مساجد و كوشكهاي متعددي در اصفهان بنا گرديد. در سال639
ه.ق تحت سلطه مغول قرارگرفت. پس از بازگشت سپاه مغول اين شهر دوباره
رونق يافت ولي در تاخت وتاز تيمورلنگ آسيب فراوان ديد. با انتخاب اين شهر
در سال 1000 ه.ق به عنوان پايتخت شاهعباس صفوي،دوران شكوفايي دوباره آن
آغاز شد. پس از شاه عباس جانشينان او كاخ و باغهاي سعادتآباد و شهرك
فرحآباد راايجاد كردند. با سقوط اصفهان بدست محمود افغان و انقراض سلسله
صفويه، موجبات انحطاط آن فراهم شد، ولي در دوره افشار رونقي دوباره يافت.
در دوران زنديه و قاجاريه در پي انتقال پايتختي كشور به ترتيب به شيراز و
تهران جريان عمران شهر بالنسبه متوقف شد . با حاكم شدن ظلالسلطان پسر
ناصرالدين شاه قاجار در سال1276 ه.ق بر اصفهان انحطاط دوباره آن آغاز شد.
در دوره پهلوي توسعه صنعتي شهر و منطقه اصفهان آغاز شد. در طي دو دهه اخير
شهر اصفهان توسعهفراواني يافته و نوسازيهاي جالب توجهي در آن صورت گرفته
است و هماكنون يكي از شهرهاي سياحتيمعروف ايران و جهان است .
کاشان
شهر کویری بزرگ در امتداد صحرای نمک
كاشان يكي از شهرهاي بسيار قديمي ايران است. يافتههاي باستانشناسي
تپههاي سيلك در 4 كيلومتريغرب كاشان، نشان ميدهد كه اين ناحيه يكي از
نخستين مراكز تمدن بشر ماقبل تاريخ بودهاست. تپه سيلك درزمان ساسانيان و
صفويه نيز آباد بوده است. كاشان در دوره سلجوقيان و مغولان آسيب فراوان
ديد. اين شهر دردوره صفوي پايتخت شاهعباس دوم بود.شهر و روستاهاي آن در
سالهاي 1192 ه.ق و 1260 ه.ق در اثرزلزله تخريب شد. شهر كاشان معماري ويژه
جالب توجهي دارد و آثار و بناهاي تاريخي و مذهبي فراواني در آنبجامانده است
.
مدرسه آقابزرگ
در بناي مدرسه چهار ايواني آقابزرگ كاشان، گنبدي زيبا
همراه با دو منارهكاشي كاري شده، صحن، فضاي سبز و حجرههايي كه يك طبقه
پايينترند به طرز جالبي خود نمايي ميكنند. درطبقه پايين، حجرههاي طلاب و
شبستان دلباز
تابستاني قرار گرفته است. گنبد اين مدرسه روي زمينه هشتوجهي ساخته شده و
دو پوسته دارد: يكي گنبد زيرين كه بار و سنگيني سقف را به جرزها منتقل
ميكند وديگري گنبدي است كه بر روي گنبدزيرين بمنظور بزرگ جلوه دادن ظاهر
و حفاظت از پوشش زيرين ساختهشده است. كاربنديهاي ظريف، نورگيرهاي آجري
بالاي گنبد، آيات الهي منقوش دورتادور بدنه گنبد، ارتباطاتهماهنگ و
تنگاتنگي بين فضاهاي گوناگون، شبستان غربي، حياط مركزي، حجرهها و...
برقرار كردهاند .سقفشبستان غربي و شبستان زمستاني، گچي است و با نقوش
ساده و بي آلايش زينت يافتهاند. كنار آن كتابخانهمدرسه قراردارد. پشت بام
اين مدرسه ريتم صحيح و تركيب موزوني دارد. ايوانهاي شرقي و غربي با
پشتبندهاي تكرار شده و كاشي كاري زيباي آن، يادآور جهات اربعه و اهميت
آن در فرهنگ اين مرز و بوم است.مقبره متوليان پيشين مدرسه در ايوان غربي
قرار دارند. اين مدرسه در سال 1268 ه.ق ساخته شده است .
خانه بروجردي ها
اين خانه در ضلع غربي كوچه امير احمد، خيابان علوي كاشان قراردارد و در
فاصلهسالهاي 1292 تا 1310 هجري قمري ساخته شده است. اين خانه را «حاج
سيد جعفر نطنزي» كه از بروجرد مال التجاره وارد كاشان ميكرد، ظاهراً به
منظور پرهيز از پ
رداخت
خمس و زكات ساخته است. ورودي خانه ازطريق يك هشتي و غلام نشين با
هلالهاي چند ضلعي و همچنين نورگيرهايي در سقف، پس از طي يك راهروطولاني،
به جبهه شمالي بنا ختم ميشود. در مجاورت درِ ورودي، يك اتاق شاه نشين
پنج دري با گچ بريهايزيبا تزئين شده و در جلوي آن نيز، ايواني وسيع و
آفتاب گير بدون سقف ساخته شده است. در طرفين ايوان، دواتاق قرينه كوچكي
براي استفاده زمستاني تعبيه شده است. در قسمت شمال شرقي بنا آشپزخانه
قرار گرفته كه درديوارهاي آن تاقچهها و صندوق خانه ظروف تعبيه شده است.
در قسمت غربي و شرقي اين بنا اتاقها وايوانهاي سرپوشيدهاي وجود دارند كه
در حياط مقابل آن، راه پلههاي ارتباطي بين طبقات و زيرزمين قرار
گرفتهاست. زيرزمين محوطه وسيعي است كه اختلاف سطوح زيبايي دارد و در
ديوارهاي آن اشكافهاي عريض بادرهاي چوبي مشبك تعبيه شده و حفرههاي
مشبكي نيز در قسمت پايين ديوارها وجود دارد. در دو طرفساختمان، پلههاي
ورودي قرار دارند كه به قسمت جنوبي ساختمان مرتبط ميشوند. اين قسمت بنا
با ايوانيبسيار بزرگ و سقفي بلند به تالار تنبي (نشيمن) اشراف دارد. پشت
آن به اندازه يك پله گودتر شده و سطح آن نيزبه داخل حوضخانه هشت ضلعي
مشرف است. سقف آن گنبدي شكل با نورگيري بسيار زيباست. قسمت داخلسقف
مقرنس كاري شده و رنگآميزي زيبايي دارد. روي ديوارهاي شاهنشين، تصاويري
از پادشاهان قاجارنقاشي شده كه لباس نگهبانان آنها كاملاً اروپايي است.در
اين بنا سردابهايي نيز براي رهايي از گرماي تابستاني كوير ساخته شدهاست.
مصالح اين بنا، سنگ،آجر، خشت خام، ملاط گِل، كاهگل و ساروج است .
باغ و كاخ تاريخي فين ، كاشان
اين باغ در جنوب شهر كاشان و در مجاورت روستاي فين قرار دارد. اين بنا بر
رويبناهايي از عهد آل بويه ساخته شده است. فضاي عمومي آن از لحاظ باغ
آرايي و نحوه آبرساني اهميت ويژهايدارد. باغ فين به علت قتل اميركبير در
حمام كوچك آن (سال 1268 ه.ق) اشتهار ملّي يافته است.اين باغ از آثاردوره
صفويه است و بواسطه آب چشمه سليمانيه، صدها سال است كه پابرجا مانده
است. هم اكنون آب فين بهحوض «لثهگاه» ميريزد و پس از عبور از آبگيرها و
جدولهاي زيباي باغ فين، باغات و كشتزارهاي حومه فين را آبياري ميكند .
بناهاي اين باغ عبارتند از: سردر ورودي، برج و بارو، شتر گلوي صفوي، شتر
گلوي فتحعلي شاه،اتاق شاهنشين، موزه غرب باغ، حمام كوچك و بزرگ و
كتابخانه شرق باغ.بناي سرپوشيده شتر گلوي شاه عباسي كه در دوطبق
ه
ساخته شده در وسط باغ و در مقابل سردر بزرگ واقعشده است.ساخت اين بنا در
سال 1226 ه.ق به اتمام رسيد. در داخل اين بنا مناظر نقاشي شده بسيار زيبا
وكتيبهاي گچي به خط نستعليق ديده ميشود. در اين باغ شاه صفي، شاه
سليمان، شاهطهماسب، شاه عباس، كريمخان زند و فتحعلي شاه بناهايي را مرمت
يا اضافه كردهاند. تمامي دروپيكر و اشياء داخل اين بنا در آغاز
انقلابمشروطيت به غارت رفت .
نائین
شهرستان نائين با مساحت 35 هزاركيلومتر مربع در فاصله 130 كيلومتري غرب اصفهان و
320 كيلومتري جنوب غربي تهران واقع شده است. اين شهرستان در همسايگي فلات مركزي
ايران قرار دارد.آب و هواي آن در مناطق “خور ” و “ بيابانك” گرم و خشك است.در
حاليكه “انارك” و قسمتهاي جنوب شرقي آن هواي معتدل گرم دارند.اين شهرستان داراي
روستاهاي معروف و چشمه هاي بسيار
است.
روستاي “خور” زادگاه “يغماي جندقي” شاعر معروف قرن 13 (دوره قاجار) است.اين شهر
قديمي آثار باستاني بسياري دارد و اثري از دوره پيش از اسلام دارد.در كتب جغرافيايي
قديم مانند “حدود العالم” (325 هجري قمري) اسامي برخي از شخصيتها و بناهاي اين شهر
عنوان شده است.يكي از مهمترين اماكن باستاني اين شهر قلعه “نارنج” يا “نارين”
ميباشد.معماري سنتي و زندگي در كوير از ويژگيهاي اين شهر ميباشد.
نارنج يا نارين قلعه
اين قلعه قديمي در نزديكي مسجد علويان محله باب المسجد
واقع شده و مصالحآن از خشت خام است. سبك ساختمان نشان ميدهد كه اين
قلعه، پيش از اسلام، آتشگاه بوده است. نارنج قلعهپيش از اسلام و در
دورههاي اشكانيان تا ساسانيان ساخته شده است. ارتفاع قلعه از سطح كوچهها
5 متر و از كفخندق 40 متر است. جنگ امير مبارزالدين محمد پادشاه آل مظفر و
ملك اشرف چوپاني در اين قلعه روي دادهاست.