مرکز استان همدان
شهرستان همدان مركز استان همدان است و در فاصله ۳۳۷ كيلومتري تهران واقع شده و آب و هواي كوهستاني سردسيري دارد. زمستانهاي پر برف و تابستانهاي كوتاه و ملايم دارد. بناهاي شهر همدان را بهدياآكو پادشاه ماد (حدود ۷۰۰ سال قبل از ميلاد) نسبت ميدهند. هرودوت ميگويد: پادشاه ماد اين محل را كه اكباتان و هگمتانه ناميده ميشد به پايتختي برگزيد و بعدها داريوش بزرگ آنرا مرمت كرد. در زمان اشكانيان، كهتيسفون پايتخت كشور بود، همدان پايتخت و اقامتگاه تابستاني شاهان اشكاني شد. بعد از اشكانيان، ساسانيانقصرهاي تابستاني خود را در اين شهر بنا نمودند. در سال ۲۳ هجري كه جنگ نهاوند روي داد، همدان به تصرف اعراب درآمد و از آنزمان به بعد گاهي كانون آبادي و ثروت و زماني دچار چپاول وفقر بوده است. همدان در زمان ديلميان (۳۱۹ هجري) لطمات فراواني ديد. در قرن ششم هجري، سلجوقيان مركز خود را از بغداد به اين شهر منتقل كردند.
آرامگاه ابوعلي سينا - همدان
آرامگاه حجت الحق شيخ الرئيس شرف الملك ابوعلي حسين بن عبدالله بن سينا، فيلسوف، دانشمند و طبيب مشهور ايران (۴۲۸-۳۷۰ ه.ق) در ميدان بوعلي سيناي همدان واقع شده است.ساختمان فعلي بنا از سال ۱۳۲۵ شروع شد و در سال ۱۳۳۰ خاتمه يافت. اين بنا تاكنون سه بار نوسازي وتعمير شده است. اين آرامگاه در زميني به مساحت ۳۰۹۰ متر مربع احداث گرديده و زير بناي آن حدود ۱۷۹۲متر مربع است. نماي آرامگاه از سنگ خاراست. سطح حياط با سه پله سرتاسري به ايوان ساختمان متصلميگردد كه در اين ايوان ۱۰ ستون از سنگ خارا تعبيه شده كه هر يك از اين ستونها نمودار گذشت يك قرن اززمان تولد بوعلي سينا تا روزگار ماست. درِ چوبي ايوان به سرسراي بنا باز ميشود كه ديوارهاي آن با سنگ تراورتن و كف آن با سنگ خاراي چكشي پوشيده شده است. محوطه اصلي چهارگوش است و دوازده پايه برجآرامگاه بر روي آن قرار گرفته است. قبر بوعلي در ميان برج و قبر ابوسعيد (يار قديمي ابو علي سينا) در كنار آناست. بر روي هر دو قبر، لوحهاي از سنگ مرمر و كتيبهاي در ۹ سطر به خط ثلث نوشته شده است. در دو طرف سرسرا دو تالار قرار دارد كه يكي تالار اجتماعات و ديگري كتابخانه آرامگاه است. مصالح بكار رفته در برجآرامگاه سيمان و ريزههاي سنگ خاراست. در ميان
تركهاي دوازدهگانه برج و در بالاي آرامگاه، صندوقي مفرغيمكعب شكل قرار دارد كه سطح فوقاني آن هرمي شكل است و در چهار طرف آن كتيبهاي به خط ثلث نوشته شدهاست. در سال ۱۳۲۸ شمسي تصوير بوعلي توسط استاد ابوالحسن صديقي ترسيم شد كه بر اساس آن مجسمه تمام رخ ايستادهاي از سنگ مرمر سفيد تهيه شد و در ميدان بوعلي همدان نصب گرديد.
آرامگاه باباطاهر عریان
آرامگاه باباطاهر از عرفا و شعراي بزرگ اواخر قرن چهارم و اوايل قرن پنجم برفراز تپهاي در شمال غربي همدان قرار دارد. ساختمان بنا در سال ۱۳۴۶ آغاز و در سال ۱۳۴۹ به پايان رسيد. برجآرامگاه بر قاعده هشت ضلعي قرار گرفته است. ستونهاي هشت گانه برج، قطعه سنگ مزار و كف، پلهها و فرش اطراف آرامگاه از سنگ گرانيت حجاري شده است و بناي اصلي نيز به ابعاد ۱۰*۱۰ متر با مجموعهاي از منشورها پوشيده شده و داراي مدخلهاي ورودي و منفذهاي نور است. نما و كف بنا عمدتاً از سنگ است و در داخل آن كتيبههايي از كاشي وجود دارد. در محوطه داخلي آرامگاه ۲۴ دو بيتي از سرودههاي باباطاهر كه بر روي ۲۴ قطعه سنگ مرمريت نوشته شده، نصب گرديده است.
غار علیصدر - کبودر آهنگ
بزرگترين غار آبي قابل قايقراني جهان در روستاي عليصدر از توابع كبودر آهنگ واقع شده و از سال ۱۳۴۶ مورد بهره برداري قرارگرفته است. در كوهي كه اين غار در آن قرار دارد، دو غار ديگر بهاسامي سوباشي و غار سراب نيز وجود دارد. آب درون غار عليصدر از غار سراب سرچشمه ميگيرد. محوطه غاراز تعداد زيادي تالارهاي بزرگ و كوچك و پيچ در پيچ تشكيل شده است كه بوسيله دهليزها و دالانهاي مشبك با يكديگر مرتبط ميشوند. آب درون غار جزو آبهاي سرد و بدون رنگ و بو است و مزه آن معمولي و بسيارزلال است. همچنين آب آن جزو دسته آبهاي بيكربنات كلسيك سبك يا نزديك به خنثي و از نظر ميكربي آلودهاست. سقف غار از رسوبات كربنات كلسيم خالص و مخلوط با عناصر شيميايي مختلف پوشيده شده است. اين رسوبات در اشكال مختلف استالاگميتهايي را تشكيل داده است كه هر يك زيبايي و جلوه خاصي دارند. منظره درون غار بسيار بديع و هواي آن سبك است و حالت سكون مطلق دارد.تمامي كانالهاي اين غار هنوز كشف نشده است. ولي حدود ۲۱۰۰ متر از طول غار شناسايي شده كه ارتفاع سقف آن بين ۱ تا ۳۵ متر، عرض كانالهاي آن ۲ تا ۱۵ متر و عمق آب آن ۱ تا ۱۷ متر ميباشد. در داخل غار با استفاده از روشنايي برق و قايقهاي پايي چهار نفري، ديدار از برخي نقاط غار را بسيار آسان كرده است.