مشهد
مرکز استان خراسان - مقدس ترین شهر ایران
شهرستان مشهد در فاصله 909 كيلومتري تهران در جلگه بين دو رشته كوه بينالود
و هزارمسجد واقع شدهو آب و هواي معتدل كوهستاني دارد. در سال 202 ه . ق پس
از شهادت حضرت رضا (ع) در محلي از توابعطوس بنام «سناباد» كه به همين
مناسبت آنجا را مشهد (محل شهادت) رضا ناميدند، هسته اصلي شهر مشهدكنوني پديد
آمد.سلطان محمود غزنوي بقعهاي بر روي مرقد بنا كرد و در قرن هفتم هجري بر
اثر ويراني شهرطوس توسط مغولان، جمعيت زيادي به اين شهر رو آوردند. ناحيه
طوس ابتدا مسكن اقوام غير آريايي بود وقسمتي از طوس در زمان خلافت عثمان
توسط اعراب فتح و ضميمه سرزمينهاي قلمرو اسلام در دوره عمرگرديد. شهر طوس
در زمره نخستين شهرهايي بود كه در معرض هجوم خانمانسوز مغول قرار گرفت و
مانندشهرهاي ديگر خراسان رضوي به ويرانهاي بدل شد طوس به دليل موقعيت
خاص و حساس در دوره تيموريان وايلخانان بارها ميان حاكمان وقت دست به
دست شد و مردم آن نيز قتل عام شدند، تا اينكه در سال 807 شاهرخفرزند امير
تيمور به سلطنت رسيد. از زمان وي به بعد شهر طوس مورد عنايت واقع شد و رو
به آباداني وگسترش گذاشت و از نيمه دوم قرن نهم هجري از طوس بعنوان يكي
از توابع مشهد ياد شده است. از طوس قديمويرانههايي بجامانده است و طوس
جديد به دليل وجود آرامگاه فردوسي شاعر پارسي گوي ايران زمين، ازاهميت و
اعتبار خاصي برخوردار است. به هر حال تاريخ مشهد كنوني با تاريخ شهر طوس
قديمي پيونديناگسستني دارد و اين شهر به بركت بارگاه امام رضا (ع)، يكي
از قطبهاي زيارتگاهي شيعيان جهان به شمارميرود.
مسجد گوهرشاد،مشهد
اين مسجد در سال 821 ه . ق توسط گوهرشاد ، زوجه شاهرخ تيموري ساخته شده
است. اينمسجد با صحن بزرگي در ميان، به شيوه مساجد چهارايواني ايران
ساخته شده است. خطوط ثلث زيباي اينمسجد، به دست بايسنقر ميرزا، فرزند
شاهرخ تيموري نگاشته شده است. مهمترين قسمت اين مسجد ،ايوانجنوبي آن
است كه با مقرنس كاري و كتيبههاي نفيس آذين شده است. در طرفين اين
ايوان، منارههاي توپري بهضخامت 6 متر و ارتفاع مساوي ايوان قرار گرفتهاند
كه از رانِشِ تاق ايوان جلوگيري ميكنند.گنبد اصلي مسجد(به دهانه 15 متر و
دو پوسته) در گلوله باران ارتش روسيه در سال 1330 ه . ق آسيب ديده و در
سال 1339 ه .ش برچيده شده. گنبد فعلي، از بتون مسلح و با همان اندازه
اصلي جايگزين آن شده است. اين مسجد يك بار دردوره صفوي در سال 1052 ه .
ق و يك بار در دوره قاجاريه تعمير و تزئين شده است.
آرامگاه فردوسي،توس
آرامگاه حكيم ابوالقاسم فردوسي زيارتگاه مشتاقان ادب پارسي است و اشتهار
شهرتوس، مديون آثار و شخصيت شامخ اوست. بناي ساختمان آرامگاه از سال 1307،
آغاز و در سال 1313 پايانيافت. و در سال 1343 نيز در بناي آرامگاه تغييراتي
داده شد. بر ديوارهاي داخل آرامگاه حجاري هايي ازروايتهاي شاهنامه نقش
بسته است. اضلاع محيط پيرامون آرامگاه فردوسي تقريباً 30*30 متر است كه از
هرچهار سمت پله بندي شده است.هر يك از اضلاع پايه بناي اصلي آرامگاه
تقريباً 16 متر طول دارد و در بدنه آن سنگ مرمر حاوي 47 بيت از اشعار
شاهنامه به خط نستعليق قرار دارد. بر بالاي لوح جبهه جنوبي، نماد و
سمبلفرهوهر اهورامزدا به تقليد پارهاي از بناهاي هخامنشي به شكل نقش
برجسته جاي گرفته است. در جوار فردوسيكبير، شاعر نام آور معاصر مهدي اخوان
ثالث نيز دفن شده است.
نیشابور
شهرستان نيشابور با تهران 768 كيلومتر فاصله دارد. نيشابور در دشت همواري
واقع شده است.ارتفاعات بينالود در شمال و ارتفاعات ديگري در جنوب غربي
دارد. آب و هواي آن در جلگه معتدل و در نواحيكوهستاني اندكي سرد است. اين
شهر در سال 31 ه . ق در زمان خلافت عثمان فتح شد و در دوره اسلامي يكي
ازچهار شهر بزرگ خراسان بود. وسعت اين شهر تاحدي بود كه آنرا «ام البلاد»
ميخواندند. در دوره اسلامي اينشهر چنان عظمتي يافت كه روي مسكوكاتي كه
در دوران خلفاي اموي و عباسي ضرب ميشد، نام اين شهر نيزديده ميشود. در
زمان غزنويان و سلجوقيان نيشابور يكي از شهرهاي مهم خراسان محسوب ميشد. در
سال618 ه . ق در اثر حمله مغول، اين شهر به كلي ويران شد. در اواخر حكومت
ايلخانان مغول، نيشابور ضميمهمتصرفات سلسله سربداران گرديد. اين شهر يكي از
مراكز تمدن و هنر ايران و خراسان است. شاعران وانديشمندان زيادي از اين شهر
برخاستهاند. اين شهر در مسير جاده ابريشم قرار داشته و آثار جالب توجهي در
آنبجامانده است.
جاذبه های طبیعی
رشته کوه هاي آلاداغ و بينالود،نيشابور
رشته كوههاي آلاداغ و بينالود امتداد رشته كوههاي البرز است. آلاداغ ازطريق كوه «كورخود» به «شاه كوه» البرز متصل ميشود. آلاداغ با 170 كيلومتر طول در بين كوه «كورخود» درغرب و بينالود در شرق قرار دارد.
آلاداغ در شمال توسط دره اترك محدود ميشود و در جنوب، بطرف اسفراين و جاجرم كشيده ميشود. مرتفعترين نقطه آن با 3220 متر ارتفاع در قله شاه جهان قرار گرفته است. جادهاي كه قوچان را به سبزوار متصل ميكند حدفاصل رشته كوه بينالود و آلاداغ را تعيين مينمايد.از اين جاده به بعد،بينالود حدود 120 كيلومتر طول دارد و دره كشف رود در شمال را از دشت نيشابور در جنوب جدا ميكند. قلهبينالود با 3410 متر ارتفاع در شمال شرقي شهر نيشابور قرار گرفته است. در جنوب شهر مشهد، كوههاي فريمانو تربتجام در امتداد بينالود كشيده شدهاند. اين كوهها قسمت سفلاي دره كشفرود را از منطقه تربت جام جداميكند و قلهاي به ارتفاع 2256 متر دارد. به هنگام بهار و تابستان غنيترين مراتع و جالبترين مناظر در بينالودو آلاداغ پديد ميآيند.
اماکن مذهبی
امامزاده محمد محروق،نيشابور
اين آرامگاه با گنبد كاشي كاري و ايوانهاي بلند از ابنيه زيباي قرن دهم هجري بهشمار ميرود. كتيبه كاشي معرق ايوان و صندوق منبت و
در ورودي حرم از زمان شاه طهماسب اول (قرن دهمهجري) است. سنگي از دوران شاه سلطان حسين صفوي، به تاريخ 1119 ه . ق در اين بنا نصب شده است.كاشيهاي ازاره آن از زمان نادر شاه افشار (سال 1145 ه . ق) باقي مانده است. انجمن آثار ملي ضمن تعميراتاساسي، كاشي كاريهاي ايوان و جبهههاي مختلف آنرا مرمت كرده است. همچنين كتيبه منظومي از زمان شاهسلطان حسين صفوي در سمت راست ايوان بر روي سنگ نقر شده است كه نشان ميدهد در اواخر دوره صفوي،محمدخان نامي در نيشابور به بناي مسجد و مصلا اقدام نموده است. در اين بقعه يكي از اولاد حضرت موسيبن جعفر (ع) نيز مدفون است. اين امامزاده در شمار آثار تاريخي به ثبت رسيده است.
اماکن تاریخی
آرامگاه حکيم عمر خيام نيشابوري،نيشابور
يكي از ديدنيترين باغهاي ايراني، باغ آرامگاه حكيم عمرخيام است. اين باغ بهخود وي تعلق داشته است. حكيم ابوالفتح عمربنابراهيم، مشهور به خيام نيشابوري، فيلسوف، رياضي دان،منجم و شاعر ايراني
بين سالهاي 530 - 506 ه . ق وفات يافته است. در سال 1341 ه . ق انجمن آثار ملي درفاصله 100 متري شمال آرامگاه مزبور، بناي يادبود اين حكيم بزرگ را برافراشت. اين بنا از آهن و سنگ وبصورت گنبدي رفيع با ده پايه ساخته شده است و پايههاي آن با اشكال هندسي و لوزيهاي بزرگ و كوچك بهيكديگر متصل گرديدهاند. بر اطراف پايههاي گنبد، هرمهايي از سنگهاي بزرگ و آب نماهايي سنگي ساختهاندكه داخل آنها كاشي كاري شده است.
آرامگاه شيخ عطار نيشابوري،نيشابور
فريدالدين ابوحامدمحمدبن ابوبكر ابراهيم بن اسحاق عطار نيشابوري،شاعر و عارف نامي ايران در حدود سال 540 متولد شد و 618 ه . ق جهان را بدرود گفت. مقبره عطار نيشابوريدر فاصله 6 كيلومتري شرق نيشابور، در نزديكي امامزاده محروق و آرامگاه خيام واقع گرديده است. بناي آرامگاهبا نقشه هشت ضلعي و با گنبد كاشيكاري شده پيازي شكل طراحي و اجرا شده و چهار در ورودي دارد و ورودياصلي آن از ضلع شمالي است. در نماي خارجي بنا، چهار غرفه طراحي و اجرا شده كه با كاشيهاي سبز و زرد وآبي تزئين شدهاند.نماي داخلي بنا از گچ پوشيده شده و چهار شاهنشين دارد. قبر عطار نيشابوري در وسط اينبقعه قرار دارد و در سمت جنوب غربي سنگ قبر، ستون سنگي هشت تركي به ارتفاع سه متر نصب شده است.آرامگاه، 119 متر مربع مساحت و حياط و باغچه سرسبزي دارد كه مقبره كمال الملك نقاش معروف ايراني درآن قرار دارد.