استان مركزي با ۲۹۵۳۰ كيلومتر مربع مساحت، حدود ۸۲/۱ درصد از مساحت كل كشور را در بر گرفته است. شهرستانهاي استان عبارتند از: آشتيان، اراك، تفرش، خمين، دليجان، ساوه، سربند و محلات. شهرستان اراك مركز استان مركزي است. اين استان از شمال به استانهاي تهران و قزوين، از غرب به استان همدان، از جنوب بهاستانهاي لرستان و اصفهان و از شرق به استانهاي قم و تهران و اصفهان محدود است.استان مركزي در قلمرو شرقي تقاطع دو رشته كوه البرز و زاگرس واقع شده است. ناهمواريهاي اين استان را قسمتهايي از كوههاي مركزي و پيشكوههاي داخلي زاگرس تشكيل ميدهد. پستترين نقطه استان دشت جنوب ساوه با ۱۲۰۰ متر ارتفاع و بلندترين نقطه آن قلّه شهباز با ۲۲۸۸ متر ارتفاع در رشته كوههاي راسوند ميباشد.
اراک
اراك تا تهران ۲۹۵ كيلومتر فاصله دارد. آب و هواي اراك در زمستان سرد و در تابستان معتدل است ورودخانه مهم "قراچاي" از ميان اين شهر ميگذرد. شهر اراك در زمان حكومت فتحعلي شاه قاجار ايجاد شدهاست. اين شهر ابتدا به «قلعه سلطان آباد» معروف بود و در سال ۱۳۱۶ ه .ق به اراك تغيير نام داد. اراك از آغاز پيدايش تاكنون همواره در معرض دگرگوني بوده و تحولات فراواني يافته است. شهر اراك تا اوايل سال ۱۲۷۰ ه. ق نظامي و محل سكونت سپهدار بود. از زمان ميرزا حسن خان، شهر از حالت نظامي خارج و به تدريج كاركردهاي تجاري و صنعتي يافت. مقارن شروع جنگ جهاني اول و فروپاشي حكومت قاجار، قواي روسيه شهرهاي ساوه، سلطان آباد و مناطق اطراف آنها را به اشغال درآورد. پس از خاتمه جنگ جهاني اول و تحولات سياسي كشور، سلطان آباد نيز در معرض دگرگونيهاي اين دوره قرار گرفت و سيماي فيزيكي آن در جهت يكپارچگي كالبدي فضايي تغيير كرد. اين روند در دهههاي بعد نيز ادامه يافت، به طوريكه امروزه شهر اراك به يكي از قطبهاي صنعتي ايران تبديل شده است.
خمین (کمره)
شهرستان خمين تا تهران ۳۲۳ كيلومتر فاصله دارد. آب و هواي خمين معتدل كوهستاني متمايل به نيمه بياباني است و زمستانهاي سرد و تابستانهاي معتدل دارد. براي نخستين بار نام خمين در كتاب هزار سالهتاريخ پيامبران و شاهان آمده است. از آثار قبل از اسلام خمين ميتوان به قنوات و كاريزها و آتشكده معروفخمين اشاره كرد. نام اين شهر در ۲۰۰ سال پيش به مركز "كمره" اطلاق شده است. اشتهار امروزي شهر خمين با نام رهبر راحل انقلاب اسلامي حضرت امام خميني (ره) ارتباط مستقيم دارد. اين شهر محل زندگي كودكي و جواني حضرت امام بود و خانه پدري ايشان نيز به يك اثر تاريخي مهمّ تبديل شده است.
تفرش
شهرستان تفرش تا تهران ۲۸۲ كيلومتر فاصله دارد. جلگه تفرش در ميان كوهستان صعبالعبوري واقع شده و آب و هواي معتدلي دارد. تفرش در گذشته به نام طبرس و گبرش معروف بود و بعدها به تفرش معروف شده است. اين شهرستان قدمتي ديرينه دارد. فراهان يكي از بخشهاي تفرش است. "آتشكده آذر گشسب" در روستاي فراهان قرار داشته است و تل ماستر به عنوان يكي از مناطق سيزده گانه قباد ساساني معروف بوده است. ضمناً فراهان زادگاه مردان نامور تاريخ ايران و شاعران معروف است.