استان قم با وسعتي معادل ۶۳۱,۱۴ كيلومتر مربع در جنوب پايتخت واقع شده است. براساس آخرينتقسيمات سياسي و اداري در سال ۱۳۷۵، شهرستان قم تنها شهرستان استان و شهر قم مركز شهرستان و استانقم ميباشد. اين استان از شمال به جلگه ورامين و شهرري از استان تهران و ساوه از استان مركزي، از جنوب بهشهرستانهاي محلات و دليجان از استان مركزي و كاشان از استان اصفهان و كويرنمك، از غرب به شهرستانهاي آشتيان و تفرش از استان مركزي محدود است.
قم
گفته ميشود كه شهر قم پيش از دوره اسلامي نيز وجود داشته است ولي گروهي اعتقاد دارند كهشهر قم بعد از اسلام بنا گرديده است. «كُم» نام حصار باستاني شهر قم بود و به همين لحاظ عربها اين شهر را قمناميدند. در زمان حمله عربها به ايران، قم از توابع
اصفهان بود و همزمان با اصفهان فتح گرديد. در سال ۲۴ -۲۳ هجري قمري، ابوموسي اشعري بخشي از سپاه تحت فرماندهي خود را روانه فتح قم نمود و اين شهر در زمانعمر - خليفه دوّم - به دست مسلمين فتح شد. با مهاجرت قبيله اشعري از كوفه به قم و اسكان آنها در اينناحيه، قم به تدريج به شهر تبديل شد. بين اعراب اشعري و ساكنان زرتشتي قم پيوسته نزاع و درگيري درميگرفت كه به شكست قطعي زرتشتيان و تسلط اشعريان مسلمان بر قم منجر شد. در قرون اوّليه اسلام، علويانبا بيرحمانهترين وضع، تحت آزار و تعقيب حكام عباسي و اموي بودند. در ميان شهرهاي ايران، قم از مناطقمهمّي بود كه علويان پيوسته به سوي آن هجرت ميكردند.خواهر امام هشتمعلي بن موسي الرضا (ع) در قم فوت و مدفون است.
مقارن ظهور حكومت خاندانهاي "قراقويونلو" و "آق قويونلو" و به ويژه در دوره صفويان قم مورد توجهقرار گرفت و به تدريج رو به شكوفايي نهاد. قم در سال ۹۰۹ ه.ق از مراكز مهّم فرهنگي و فقهي شيعه گرديد وعلماي بزرگي در اين شهر كرسي تدريس و تحقيق بنا نهادند و اهميّت زيارتي و مذهبي اين شهر فزوني يافت.
در حمله افغانها، شهر قم خسارات سنگيني را متحمل شد و مردم قم نيز از نظر اقتصادي تحت فشارشديدي قرار گرفتند. در دوره نادر شاه افشار نيز شهر قم متحمل خسارات فراوان شد و همچنين زماني كهخاندانهاي زند و قاجار براي تسلط بر ايران با يكديگر جدال ميكردند، شهر و مردم قم آ
سيب فراوان ديدند. درسال ۱۲۰۸ هجري قمري، قم تحت تسلط آغا محمّد خان قاجار در آمد. فتحعلي شاه پس از پيروزي بر دشمنان،به مرمت حرم و بارگاه حضرت معصومه (س) پرداخت. وي نذر كرده بود كه اگر بر دشمنان پيروز شود به عمرانبارگاه آن حضرت بپردازد.
در حال حاضر، قم يكي از مراكز مهّم تشيع ايران و جهان است. وجود بارگاه باعظمت حضرت معصومه(س) و حوزه علميه قم اهميت مذهبي اين شهر را بيش از پيش فزوني بخشيده و حوزههاي علمي و آموزشي آن نيز توسعه يافته است.